Menu

Socratisch gesprek, wat is dat?

Een denkgesprek

Een socratisch gesprek of socratische dialoog is een denkgesprek. Dat gesprek gaat over een ‘denkvraag’, dat wil zeggen een vraag waar je slechts antwoord op kunt vinden door erover na te denken. Je hoeft er dus niet op uit voor onderzoek. Sterker nog: dat heeft helemaal geen zin. Verder is het voor het gesprek natuurlijk wel van belang dat de vraag de moeite waard is. Het moet wel ergens over gaan. Een paar voorbeelden van zulke vragen staan hieronder (je vindt hier nog veel meer denkvragen ):

  • Wat mag je voor een patiënt beslissen?
  • Wanneer moet je stoppen met helpen?
  • Hoever moet samenwerking gaan?
  • Moet je je altijd aan afspraken houden?

Verloop van een socratisch gesprek

In het kort is het verloop van een socratisch gesprek als volgt. Bij het begin is er dus een ‘denkvraag’. Daarna vertelt een van de deelnemers een verhaal bij die denkvraag. Dat is een verhaal over een concrete situatie, iets wat hij zelf echt heeft meegemaakt. Verder moet die situatie ‘iets’ met de vraag te maken hebben.Neem bijvoorbeeld de denkvraag  ‘Wat mag je voor een patiënt beslissen?’. In het socratisch gesprek kan een deelnemer dan een verhaal vertellen over een arts die daadwerkelijk iets besliste voor een patient. .en die vindt dat dat ook mocht.

De deelnemer vertelt die situatie zo concreet mogelijk. Totdat de andere deelnemers de situatie duidelijk voor ogen hebben. Daarna gaat iedereen na wat hij nu vindt van het verhaal. Mocht die arts dat voor die patient beslissen of niet? En waarom dan wel of niet.

Zo een concrete situatie geeft dus scherpte aan het onderzoek. Uitvluchten zijn immers niet aan de orde. Dus geen ‘in een ander geval zou ik…’ of ‘als het anders was geweest zou ik…’. Het gaat om die ene situatie, en die was zoals die was – geen mitsen en maren.

In het socratisch gesprek onderzoeken de deelnemers dus wat zij van een kwestie vinden en waarom. Elders op deze site staat echter een langer artikel over de methode. Bovendien is er ook een flink artikel over de rol van de gespreksleider

Resultaten van een socratisch gesprek

Een socratisch gesprek levert verschillende dingen op. Alleen maar als het enige tijd duurt, natuurlijk. Van een In een gesprek van vijf minuten kun je immers weinig verwachten. Wilt u dat eens meemaken? En kennis nemen van de achterliggende theorie? Dat kan op onze basistraining Socratische Vaardighedenintroductiedag Socratische methode.

Ervaring van een socratische dialoog

Een socratisch gesprek is altijd een enerverende zoektocht. Dat leidt tot meer begrip van fundamentele waarden en overtuigingen in concrete situaties. Een kort socratisch gesprek is vaak al een indringende ervaring, omdat je erachter komt wat iemand denkt en waarom. Dat is dan ook vaak het startpunt om te willen weten ‘hoe het zit’. Die ervaring dragen mensen nog lang met zich mee en zorgt ervoor dat iemand zijn eigen en andermans opvattingen minder snel als ‘vanzelfsprekend’ ziet. Lees hier een artikel over leerervaring van een socratisch gesprek

Kennis

Door het socratisch gesprek krijg je bovendien inzicht in het gespreksonderwerp – de woorden en begrippen die daarmee samenhangen krijgen vaak een nieuwe en diepere betekenis. En je leert de denkbeelden van je gesprekspartners beter kennen.

Houding

Mensen maken zich door deelname aan een socratisch gesprek de houding eigen die daarvoor nodig is, een gespreks- en onderzoekshouding van:

  • vrijuit durven spreken
  • de ander spreekruimte geven
  • elkaar durven en willen bevragen

Vaardigheden

Daarnaast verwerven zij een aantal socratische gepreksvaardigheden:

  • werkelijk luisteren naar iemands woorden
  • helder verwoorden van de eigen zienswijze
  • juiste onderzoeksvragen formuleren

Historische achtergrond van het socratisch gesprek

De socratische gespreksmethode heeft een filosofische achtergrond. Uiteindelijk gaat de methode natuurlijk terug op de griekse filosoof Socrates. Zijn manier van een gesprek voeren is in de 20e eeuw opgepakt door de Duitse filosoof Leonard Nelson. Hij voerde gesprekken met studenten, in de Philosopisch Politische Akademie . Deze Akademie bestaat nog, en nog altijd kun je daar aan socratische gesprekken deelnemen. Die gesprekken zijn wel in het Duits of in het Engels, maar iedereen kan eraan deelnemen.
Over de Socratische methode in Nederland: zie socratischgesprek.nl

Filosofische achtergrond en literatuur

Je kunt hier een aantal artikelen lezen over de socratische methode
Socratische gespreksmethode beschreven aan de hand van de zgn. ‘Socratische Bewegingen’.,